از قديم‌ترين زمانها تا اواخر دوران زنديه، در جنوب خراسان، ولايتي به نام قهستان وجود داشته است. حوزه حكومتي اين ولايت، علاوه بر ناحيه جنوبي خراسان (به غير از نيشابور) قسمت كوير مركزي را شامل مي‌شده است. اين ولايت در قرن پنجم و ششم و نيز در قرن
سيزدهم هجري، شامل قسمت‌هايي از استان سيستان و بلوچستان و نيز مناطقي از كشور فعلي افغانستان بوده است. كتيبه «كال جنگال خوسف» به خوبي تأييد مي‌كند كه حداقل، منطقه قهستان در دوره اشكانيان داراي استقلال اداري بوده است.
قهستان يا قوهستان به معناي كوه است و با توجه به موقعيت كوهستاني آن به اين نام موسوم است. قهستان از عهد ساسانيان مردماني با استعداد و سلحشور داشته كه مايه دلگرمي حكومت وقت و منشأ قدرت در اين منطقه بوده‌اند و ولايتي آباد و داراي روستاهاي حاصلخيز بوده است. از سال 226 تا 655 هجري حكومت قهستان در دست حكام اسماعيلي بوده است كه تا سال 655 هشت نفر از حكام آنها بر قهستان حكمراني مي‌كردند. پس از شكست اسماعيليان به دست مغولان، حكومت آنها از هم پاشيده شد و سران آن از اين نواحي گريختند.
از اسماعيليان در مناطق كوهستاني و سوق الجيشي قهستان بويژه بيرجند، قلاع و استحكامات زيادي باقي مانده است.
در زمان صفويه (907 تا 1135 هجري) كه امراي عرب تبار خزيمه و شيباني بر مناطق مختلف قهستان و به ويژه طبس خرما (گلشن) و بيرجند استقرار داشتند، بيرجند را به تدريج به عنوان مركز قدرت خود انتخاب كردند.
از قرن دهم و يازهم هجري فصل جديدي در تاريخ منطقه گشوده مي‌شود. در اين زمان خاندان خزيمه علم كه مورد حمايت حكومت مركزي بودند، در منطقه قدرت گرفته و به تدريج مركزيت منطقه كه تا اين زمان قاينات بوده به بيرجند منتقل مي‌شود.ي مي باشد
استان خراسان جنوبي يكي از استان‌هاي جديد‌التأسيس كشور است كه به دليل تأخير 40 ساله در تقسيم استان خراسان و عدم سرمايه‌گذاري‌هاي لازم طي سال‌هاي گذشته جزء استان‌هاي مروم و كمتر توسعه يافته مي‌باشد. لازم به ذكر است كه با پيگيري مسئولين محترم استان و موافقت مسئولين محترم كشور بويژه رياست محترم جمهور اخيراً اين استان جزء استان‌هاي برخوردار از توازن منطقه‌اي محسوب گرديده است.
اين استان امكانات بالقوه و استعداد مطلوبي در زمينه‌هاي مختلف اقتصادي بالاخص صنعت و معدن دارد كه با توجه به شرايط اقليمي، كمبود بارندگي، قلت منابع آب و ... بايستي سياست‌هاي مناسبي به منظور استفاده بهينه از اين استعدادها اتخاذ گردد. از طرف ديگر استان از نظر نيروي تحصيل كرده و كارآمد و متخصص در بخش‌هاي مختلف اقتصادي بسيار غني است كه مي‌تواند تأثير شگرفي بر بهره‌وري و استفاده بهينه از منابع بگذارد.
در بحث سرمايه‌گذاري همانطور كه اشاره شد استان خراسان جنوبي به دليل موقعيت جغرافيايي خاص (قرارگيري در حاشيه دو كوير بزرگ و همجواري با كشور افغانستان) و محروميت‌هاي خاص اقليمي و منطقه‌اي، دوري از مراكز تصميم‌گيري و .... به لحاظ سرمايه‌گذاري وضعيت مناسبي نداشته و رشد كم سرمايه‌گذاري در طي سنوات اخير در بخش‌هاي مختلف مؤيد اين مطلب است.
* موقعيت جغرافيايي (اقليم و سرزمين) :
* جمعيت :
براساس نتايج سرشماري عمومي نفوس و مسكن سال 1375 جمعيت استان بالغ بر 475251 نفر بوده است برآوردهاي صورت گرفته براي جمعيت استان در سال 1384، رقمي معادل 519567 نفر را نشان مي‌دهد.
* تقسيمات سياسي :
استان خراسان جنوبي با وسعت حدود 67/82863 كيلومترمربع، معادل 08/5 درصد مساحت کشور را به خود اختصاص داده است. اين استان در شرق كشور قرار گرفته و از شمال به استان خراسان رضوي، از جنوب به استان سيستان وبلوچستان و كرمان، از شرق به كشور افغانستان و از غرب به استان يزد محدود شده است. در سال 1384 استان داراي 6 شهرستان، 17 نقطه شهري، 14 بخش، 42 دهستان و 2072 آبادي داراي سكنه بوده است.
* عوارض طبيعي:
در مورد عوارض طبيعي استان مي‌توان از رشته كوههای باقران، مؤمن آباد، شاهكوه، آهنگران، شكرآب، ‌رچ وکوههای رنج، اسپرو، آرك، سليمان، تنگل عرب و ... نام برد. رودخانه‌هاي فصلي منطقه عبارتنداز: سياهكوه، ماهي رود، حاجي‌آباد، شاه آباد، النگ و ... . چاههای استان عمدتاً چاه كشاورزي هستند، می‌توان به مواردی از قبیل: چاه زنجبيلي، چاه طالقاني، چاه استقلال، چاه كلوخ، چاه طالب و ... اشاره کرد. چشمه‌ها با اسمهاي محلي مشهور هستند از اين بين مي‌توان به چشمه هامون، چشمه كدو، چشمه پشتاپشت، چشمه چغوكي و ... اشاره نمود.
* منابع آب:
آب اين استان از طريق 1949 حلقه چاه، 3687 رشته قنات، 1261 رشته چشمه با میزان آبدهی 35/927 میلیون متر مكعب و رودخانه‌هاي خوشبخت افين، قاين، شاخن و فخرود با ميزان آبدهي 4/16 ميليون مترمكعب تأمين مي‌شود.
* اقليم:
استان خراسان جنوبي داراي اقليم نيمه صحرايي ملايم با آب و هوایي گرم صحرايي مي‌باشد. ميانگين بارش سالانه در اين استان 04/80 ميلي‌‌متر و متوسط دماي آن از 9/4 الي 1/28 درجه سانتيگراد در تغيير است

در سال 1384 استان خراسان ،به سه استان خراسان جنوبي  خراسان رضوي وخراسان شمالي تقسيم شد .استان خراسان جنوبي شامل  6شهرستان ،16 بخش،42دهستان،و17 شهر است:     بيرجند | درميان | سرايان | سربيشه | فردوس |قائنات | نهبندان

شهرها بيرجند | فردوس | قائن | نهبندان | سرايان | سربيشه | اسديه | بشرويه | اسلاميه | آرين شهر | آيسک  

فردوس
مرکز شهرستان فردوس، در استان خراسان جنوبی و در ۵۸ درجه و ۱۰ دقیقه طول و ۳۴ درجه عرض جغرافیایی و ارتفاع ۱۲۷۵ متر از سطح دریا در فاصله ۳۴۰ کیلومتری مشهد قرار داشته و بر طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، ۲۴٫۷۰۳ نفرجمعیت دارد. لفردوس، امروزه به خاطر انار و زعفران مرغوبش شناخته شده‌است.