|
 شگفتی های فرش ایرانی به زبان موسیقی
دکترمحمد سریردر یادداشتی به لزوم توجه به فرش ایرانی اشاره کرد و همخوانی آن با موسیقی را از ویژگی های هنر ایرانی دانست . متن زیر به نقل از خانه موسیقی نگاه رییس هیات مدیره این خانه را به فرش ایرانی و موسیقی نشان می دهد :
در دو قرن اخیر هیچ انسان فرهیخته ای در سراسر جهان نیست که این باور را نداشته باشد که فرش یکی از اصیل ترین نشانه های شناخت هنر و فرهنگ ایرانی در میان مردمان کشورهای دیگر به ویژه طبقه فرهنگی آنان بوده است. ایران با فرش به عرصه فرهنگ و هنر جهان قدم گذاشت و فرش همواره به عنوان یک پدیده و کالای هنری مانند یک تابلوی نفیس معرفی و شناخته می شده و متاسفانه امروز خود ما شأن آن را در حد یک وسیله مصرفی، در حد جاروبرقی و یخچال و لباس که بعد از مدتی باید به دور انداخت پایئن آوردیم. نه تنها در داخل بلکه هیچ ملتی را نمی توان یافت که برای تحریف هنر ملی خودش که پایه های اقتصادی و فرهنگی صدها ساله دارد چنین ناآگاهانه اقدام نماید.
از سوی دیگر موسیقی گذشته ما با توجه به اینکه روش های نوشتاری مشخصی برای موسیقی وجود نداشته یا ما از آن اطلاع کافی نداریم مکتوم مانده است. ما نمی دانیم نغمه هایی که در گوشه های دستگاه های موسیقی ما مترنم است آیا همان نغماتی است که صدها سال قبل نیز وجود داشته و زیر بنای بخشی از هویت ملی و فرهنگی ما را تشکیل می دهد. در موزه فرش آثاری وجود دارد که به سده های دور گذشته باز می گردد و چنانچه از این راه پیوند بیابیم که به نوعی ما را به سوی این نغمه ها رهنمون شود می توان به بخشی از این هویت گذشته دست یافت. البته نگرش و دستیابی به یک دیدگاه و دستاوردهای ملموس و قابل استناد در این زمینه نیاز به پژوهشی گسترده دارد. پس می توان یک دیدگاه کلی و تطبیقی به این مقوله داشت تا شاید نشانه هایی به دست بیاید و انگیزه ای باشد برای اهل هنر و پژوهندگان که در این زمینه به صورت عمیق تر و گسترده تری کار کنند. در موسیقی همانند هنر فرش خلاقیت های هنرمند در دو مسیر شکل می گیرد. در واقع خط افقی ملودی و خط عمودی ترکیب اصوات مختلف را شکل می دهد و جذبه های خلاقه در هر دو وجه را به مخاطب منتقل می سازد. در فرش نیز چنین است یعنی ما یک تار داریم و یک پود و بر روی آن با نخ های دیگری دانه دانه اشکالی را ایجاد می کنیم و با رنگ های متفاوت که می تواند نمادی از سازبندی در موسیقی شناخته شود، خلاقیت هنری در این اثر تکمیل می شود.
در موسیقی نیز دقیقا چنین است. با یک نگاه مقایسه ای ما یک تار داریم که خط افقی موسیقی ماست که به آن ملودی یا نغمه می گوئیم. از سوی دیگر خط دیگری نیز به صورت عمودی قابل رویت است که در تداوم خط افقی در مسیر عمودی نیز یک نت دیگر نشانده شده است. اگر مسیر یک پود را که عمودی حرکت می کند در یک فرش پیگیری کنیم از بالای نخ های مختلفی با رنگ های متفاوت بر روی آن گره ورده است که همگی با هم در یک مجموعه معنا پیدا می کن و اشکال مختلف را می ازد و مابقی را شکل می دهد. برای رسیدن به یک دیدگاه تطبیقی در موسیقی و فرش باید اساسا از بافت شروع کنیم بافت یا texture
واژه ای است که در هر دو مقوله هنری مطرح است. بافت در فرش تقریبا قابل درک و تصور برای عموم است. لیکن در یک قطعه موسیقی که می شنویم نت هایی در خط افقی داریم که در کنار هم یک نغمه را تشکیل می دهدو این صدا در استمرار خود ملودی قرار گرفته است در اینجا رنگ ها اهمیت ویژه ای دارند. رنگ ها در موسیقی در بهره گیری از سازهای مختلف تعریف می شوند. رنگ ها تاثیر یک تصویر را در ذهن متمایز می کنند و در موسیقی ارائه یک نغمه با یک ساز طبعا تاثیر متفاوتی با اجرای آن نغمه به وسیله یک ارکستر بزرگ را کاملا احساس کرد و شنید. یک موتیف(مثل یک گل در فرش، یا نغمه کوتاه در موسیقی) در بخش های مختلف با رنگ های مختلف تصویر شده است که رنگ ها می تواند به اجرای آن موتیف با یک ساز و یا سازهای مختلف و در حالتی که رنگ های مختلف در آن موتیف است که به صورت همنوازی اجرا شده تعبیر شود. یک فرش در واقع یک پارتیتوراست که خطوط افقی و خط عمودی یک اثر هنری را در دل خود جای داده است. در سوی دیگر فرش از جهت ذات و تعلق نغمگی بر اساس آن طرح و انگاره هایی که بر روی آن نقش شده است به موقعیت و منطقه جغرافیایی با ویژگی های خاص محیطی و اجتماعی آن مرتبط است. به همین ترتیب در موسیقی آذری، موسیقی کردی، موسیقی خراسان، موسیقی سیستان و بلوچستان همان طرح های خاص موسیقایی منطقه مربوطه اش را منعکس می کند. بر جبین یک فرش که در منطقه جغرافیایی خاصی از کشور بافته شده است انگاره های ویژه آن منطقه به نشانه فرهنگ قومی و سرگذشت و روزگار پیشین آنان نقش بسته است. نغمه هایی که قالیبافان این مناطق در هنگام بافت می خوانند و طی سالیان بسیار تکرار می کنند. این آوازها در طرح ها و رنگ ها و حتی نوع گره ای که انتخاب می کنند موثر بوده و منش های فرهنگی و اجتماعی آنان را منعکس ساخته است. اگر با گوش جان به این نغمه ها گوش کنید مسلما بر روی این خلاقیت های عظیم هنری رقصان و دست افشان خواهید شد و نغمه هایی نهفته در میان آن را با همه زیبایی خواهید شنید.
.. يک نمونه زيبا از آثار فرش بافی دوره رنسانس.
3درصد از صادرات فرش ايران از آن خراسان جنوبياست
.روزنامه خراسان (جنوبي) در گزارشي به بررسي صادرات فرش دستباف با تأكيد بر خراسان جنوبي پرداخته است كه مشروح آن در زير مي آيد:
تنها ٣ درصد صادرات فرش ايران متعلق به خراسان جنوبي است. بدون شك سابقه قالي بافي در خراسان جنوبي نيز به سال هاي بسيار دور باز مي گردد. فرش هاي بافت اين منطقه همواره از مشهورترين فرش هاي ايران بوده اند. تاريخ نشان مي دهد فرش هاي اين منطقه همواره به زيبايي، ظرافت و لطافت در ميان فرش هاي ايران در جهان شهره بوده است و سابقه فرش بافي منطقه به حداقل ٦٠٠ سال پيش بر مي گردد.
در گذشته نقوش متنوعي در منطقه بافته مي شد كه بعضي از آن ها عبارتند از هراتي، بوته، گلداني، خشتي، قالبي، شكارگاه، سعدي، كله اسبي، كله مرغي و ...به لحاظ تقاضاي بازار، عمده فرش هاي بافت منطقه نقوش ريزه ماهي، افشان و لچك ترنج و به ميزان كمتر خشتي و درصد كمي تيراژ بافته هاي منطقه را قاليچه هاي زميني (ايلياتي) تشكيل مي دهد.
در اكثر روستاهاي منطقه قاليبافي رواج دارد كه درخش، آسيابان، مسك، خسروآباد، رجنوك و ...از مناطق مهم قالي بافي مي باشد.
رييس مركز ملي فرش در وزارت بازرگاني در خصوص توليد، صادرات و اقداماتي كه در زمينه فرش دستباف صورت گرفته است مي گويد: به طور متوسط سالانه حدود ٥ ميليون متر مربع فرش دستباف در كشور توليد مي شود كه از اين ميزان حدود ٧٠ تا ٨٠ درصد صادر و بقيه در داخل استفاده مي شود. اين در حالي است كه حدود ٤٢٠ تا ٤٣٠ ميليون دلار حجم صادرات سال گذشته بوده است. همين نسبت به سال ٨٥ تغيير يافته كه نشان دهنده توفيق در تثبيت صادرات فرش كشور است.
فرجي با بيان اين كه حدود ٢ ميليون نفر در شهرها و روستاهاي كشور به بافت قالي مشغولند ادامه مي دهد: عمده ترين مشكل صادرات فرش دستباف ايران وجود توليداتي است كه با بازار هدفمند نيست و برخي فرش هاي توليدي با يك نگاه قديمي و سنتي و بدون خلاقيت و نوآوري توليد مي شود.
رييس شركت فرش ايران نيز مي گويد: در سال ٨٦ افت صادرات ١٠ تا ١٢ درصد بوده كه دال بر كاهش روند نزول صادرات و شايد بتوان گفت بخشي از دلايل اين كاهش افت صادرات و افزايش مصرف داخلي باشد.
جلال الدين بصام تصريح مي كند: در زمينه فرش هاي اعلا و آنتيك حرف اول را مي زنيم و در سال هاي گذشته ما نان فرش هاي اعلا و آنتيك را خورده ايم ولي متاسفانه حضور رقبا در فرش تجاري آن چنان گسترش يافته كه فرش هاي اعلا و آنتيك را نيز تحت تاثير قرار داده و الان مشتريان خارجي وقتي به فروشگاه هاي فرش مي آيند، دنبال فرش غير ايراني هستند.وي خاطرنشان مي كند: در زمينه صادرات مواد اوليه مشكل داريم، برخي از پشم ها و رنگ هاي گياهي مرغوب ايراني توسط تجار افغاني، هندي و پاكستاني به قيمت مناسب از توليد كننده داخلي خريداري مي شود و بايد برنامه ريزي شود تا اين مواد در محصولات داخلي مصرف شود.
او تاكيد مي كند: اگر بتوانيم مديريت فرش كشور را تقويت و اصلاح كنيم، مشكلات فرش كه آن چنان هم حاد نيست، حل شدني است.
استان خراسان جنوبي از معدود استاني هايي است كه ٩٠ درصد فرش توليدي آن به كشورهاي اروپايي، آمريكايي و ژاپن صادر مي شود.
رييس اتحاديه صنف توليد كنندگان و بافندگان فرش دستباف خراسان جنوبي با بيان اين مطلب گفت: بنابر آمار ارايه شده از مركز ملي فرش ايران سال گذشته ٤٠٠ ميليون دلار از صادرات فرش ارزآوري داشته ايم كه ٣ درصد صادرات فرش ايران متعلق به استان خراسان جنوبي مي باشد.
محمد حسن كاميابي مسك خاطرنشان كرد: در سال ٨٦ بافندگان فرش منطقه حدود ٢٠٠ هزار متر مربع فرش به ارزش تقريبي ٢٠ ميليارد تومان توليد كردند كه ميزان ارزآوري آن حدود ١٨ ميليون دلار مي باشد.
مدرس دانشگاه آزاد بيرجند ادامه داد: حدود ٥٠ هزار بافنده استان كه ٥/٢ درصد بافندگان فرش ايران اند به صورت تمام وقت، پاره وقت و يا فصلي حدود ٢٠٠ هزار متر مربع فرش در سال مي بافند.
وي با بيان اين كه از نظر صادرات فرش رتبه سوم يا چهارم در كشور را داريم افزود: كشورهاي نپال، بنگلادش، هند، پاكستان و جديدا افغانستان به علت داشتن نيروي كار ارزان و پر جمعيت از رقيبان سرسخت فرش ايران محسوب مي شوند.
وي اضافه كرد: خوشبختانه فرش هاي بافت هنرمندان ايراني در دنيا هنوز بي رقيب بوده و بايد از توليد فرش نامرغوب و عادي كه باعث لطمه به فرش ايران مي شود جلوگيري كرد.
وي متذكر شد: قالي هاي بافت منطقه به لحاظ ظرافت و اصالت و زيبايي مورد پسند بازارهاي اروپا و آمريكا است به نحوي كه تقريبا ٩٠ درصد بافته هاي منطقه به خارج از كشور صادر مي شود و تنها ١٠ درصد آن در داخل به فروش مي رسد.
به گفته وي از بين حدود ٥٠ هزار بافنده استان كه در ٢٥ هزار كارگاه فعال اند فقط ٤٢٠ نفر بيمه مي باشند زيرا بيمه بافندگان فرش فقط شامل بيمه از كار افتادگي، حوادث و بازنشستگي بوده و بيمه درماني ندارد.
وي همچنين درآمد كم توليد كننده و تعهد پرداخت نصف حداقل حقوق كارگري در زمان بازنشستگي را از ديگر عوامل عدم استقبال بافندگان فرش از بيمه عنوان كرد.
وي با اشاره به اين كه بيشترين صادرات فرش استان مربوط به نقوش ريزه ماهي، ماهي هراتي مي باشد افزود: عدم تبليغات فرش ايراني در كشورهاي خارجي، ثابت بودن نرخ ارز در ايران و دخالت برخي سازمان هاي دولتي با بودجه هاي دولتي و رقابت با بخش خصوصي از مشكلات اساسي فرش در بازارهاي بين المللي است.
كارشناس رسمي فرش دادگستري تصريح كرد: امروز بعضا نهادهايي كه از بودجه عمومي استفاده مي كنند به بهانه اشتغال، به توليد فرش هاي يارانه اي پرداخته و بر خلاف قانون و مصوبات شوراي عالي اداري و سياست هاي نظام، به رقابتي ناسالم و نابرابر با بخش خصوصي مشغول شده اند
كه نتيجه آن از دور خارج كردن بخش خصوصي متبحر و علاقه مند به اين حرفه خواهد بود.
به گفته وي در شوراي عالي اداري مصوب شده تا تمام امور مربوط به سياست گذاري، برنامه ريزي، نظارت، هدايت و حمايت فرش دستباف و امور تحقيقاتي و پژوهشي مربوط به آن و تهيه ضوابط و الزامات فني توليد و صادرات و اقدامات حمايتي، از تمام دستگاه هاي اجرايي منتزع و در مركز ملي فرش ايران به عنوان يكي از معاونت هاي وزارت بازرگاني متمركز شود.
وي اضافه كرد: همچنين مقرر شد تمام وظايف تصدي گري واحدهاي مرتبط با توليد، بازرگاني و خريد و فروش در زمينه فرش دستباف از وظايف دستگاه هاي اجرايي حذف و امكانات موجود به بخش خصوصي واگذار شود و از تاريخ اين مصوبه در سال ٨١ ايجاد هر گونه واحد دولتي براي انجام وظايف مربوط به تصدي گري در امر فرش ممنوع مي باشد.
وي ادامه داد: كساني كه تنها از سر اجبار و نه علاقه براي تامين قوت لايموت به اين حرفه روي آورده اند نمي توانند كار هنري ارايه دهند و تنها كف پوش هايي توليد مي كنند كه در مقايسه با كف پوش هاي ماشيني قرار مي گيرد و اين زيبنده كارگران ايران نيست كه با كار يدي به رقابت با ماشين برخيزند.
وي پيشنهاد كرد مسوولان اين حرفه و هنر را به اهلش واگذار كنند تا فرش ايراني همچنان سفير ماندگار فرهنگ و تاريخ و هنر اين سرزمين باقي بماند و دولت با برنامه ريزي صحيح و دراز مدت براي بافندگان فرش كه بالاجبار به علت خشكسالي منطقه و صنعتي نبودن استان به بافت فرش روي آورده اند در دراز مدت شغل ايجاد كند تا فرش ايران لطمه نبيند.
وي جلوگيري از مهاجرت روستاييان به شهرها و بروز مشكلات اقتصادي، اجتماعي و سياسي را در ترويج قالي بافي منطقه ضروري دانست و گفت: به علت نبود صنعت و خشكسالي هاي پياپي حرفه قالي بافي مهمترين عامل جلوگيري مهاجرت بي رويه از روستاها به سمت شهرها و بيكاري جوانان روستاها مي باشد.
وي خاطر نشان كرد: آموزش به بافي براي رفع عيوب فرش، استفاده از رنگ هاي مورد پسند بازارهاي جهاني، آشنا نبودن با بهداشت حين كار و همچنين تغيير الگوي بافت از دار افقي انجام مي شود و در سال ٨٦ حدود ٢٥ دوره به بافي در بخش روستايي و شهري برگزار شده است.
معاون داخلي سازمان بازرگاني استان نيز گفت: براي حمايت از بافندگان منطقه در اولين جشنواره فرش دستباف كه در ارديبهشت ماه ٨٧ برگزار شد از ٢٣ نفر از برترين هاي توليد كننده فرش دستباف استان تقدير شد و ١٧٤ نفر بافنده فرش به بانك هاي استان براي بهره مندي از تسهيلات منابع داخلي به مبلغ ٨٧٠ ميليون ريال معرفي شدند.
محمد حسين دلير تصريح كرد: در اجراي بيمه و بازنشستگي، فوت و از كار افتادگي قاليبافان خانگي در سه ماهه نخست سال جاري ٣٩ بافنده براي برقراري بيمه به اداره هاي تامين اجتماعي استان معرفي شدند.
وي همچنين به استفاده تعداد ٥٦٦ طرح اشتغال زايي از تسهيلات بنگاه هاي اقتصادي زودبازده به مبلغ ١٠ ميليون و ٣٨٣ هزار ريال اشاره كرد.
به گفته وي در روستاي آيسك براي تشويق بافندگان فرش به استفاده از دار عمودي به جاي دار افقي دو دوره آموزش به بافي از محل هزينه هاي پيش بيني نشده برگزار شد.
وي با بيان اين كه در سال گذشته ٢١ دوره به بافي آموزشي براي ٧٩٢ نفر با اعتبار حدود ١٥ ميليون تومان اجرا شده ادامه داد: در سال ٨٥ نيز ١٦ دوره به بافي آموزشي به تعداد ٢٠ هزار و ٨٠٠ نفر ساعت براي ٦٥٠ نفر با اعتباري حدود ٢٨ ميليون تومان برگزار شد.
اين فرش حدودا 4 در 3.60 متر است. و حدود سال 1500 از پشم و ابريشم و تزئيناتی از نوارهای نقره و طلايی، در هلند بافته شده است. بسياری از نقش فرشهای اين دوره توسط نقاشان طراز اول چون رامبراند طراحی شده است
|
